- Skala ma znaczenie: Incydentalne sprawdzenie pogody czy banku to nie przestępstwo. Problem zaczyna się, gdy „prywata” dezorganizuje Twoją pracę.
- Zagrożenie interesów: Dyscyplinarka grozi głównie wtedy, gdy Twoje działanie naraża firmę na straty (np. wirusy, zużycie paliwa, wyciek danych).
- Regulamin to świętość: Jeśli w regulaminie pracy jest bezwzględny zakaz używania sprzętu do celów prywatnych, łamanie go jest ryzykowne.
Spis treści:
- Jeden mail czy serial na Netflixie – gdzie jest granica?
- Kiedy „prywata” staje się ciężkim naruszeniem obowiązków?
- Komputer i Internet – najczęstsze pole minowe
- Samochód służbowy – wycieczka czy dojazd do pracy?
- Wielki Brat patrzy, czyli monitoring komputera
- Jak się bronić, jeśli szef przesadza?
- FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Jeden mail czy serial na Netflixie – gdzie jest granica?
Bądźmy szczerzy. Kto z nas nigdy w pracy nie odebrał prywatnego telefonu, nie sprawdził rozkładu jazdy autobusów albo nie zapłacił rachunku przez internet? Żyjemy w czasach, gdzie granica między życiem prywatnym a zawodowym jest płynna. Pracodawcy o tym wiedzą i zazwyczaj przymykają na to oko.
Jednak coraz częściej do mojej kancelarii trafiają osoby, które usłyszały od szefa: „Zwalniam Pana dyscyplinarnie, bo historia przeglądarki pokazuje, że zamiast pracować, kupował Pan buty na Allegro”. Czy szef ma do tego prawo?
Korzystanie ze służbowego sprzętu w celach prywatnych może być podstawą do zwolnienia dyscyplinarnego (art. 52 KP), ale tylko w skrajnych przypadkach. Musi dojść do ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, co oznacza, że Twoje zachowanie było zawinione, rażące i naraziło pracodawcę na szkodę (majątkową lub wizerunkową) lub realne zagrożenie takiej szkody. Drobne, incydentalne użycie sprzętu zazwyczaj nie uzasadnia „trybu natychmiastowego”.
Kiedy „prywata” staje się ciężkim naruszeniem obowiązków?
Aby zastosować zwolnienie dyscyplinarne, pracodawca musi wykazać, że Twoje zachowanie cechowała zła wola lub rażące niedbalstwo. Tu nie chodzi o wydrukowanie jednego biletu do kina na firmowej drukarce.
Sądy Pracy patrzą na trzy aspekty:
- Intensywność: Czy spędziłeś na Facebooku 5 minut, czy 4 godziny dziennie, zaniedbując swoje zadania?
- Szkoda: Czy ściągnąłeś na firmowy serwer wirusa, oglądając filmy na nielegalnych stronach? Czy zużyłeś ryzy papieru na druk książki kucharskiej?
- Zasady w firmie: Czy pracodawca wyraźnie zakazał (w regulaminie) używania sprzętu do celów prywatnych, czy panowało „ciche przyzwolenie”?
„Przecież to mój czas wolny, więc mogę grać w gry na firmowym laptopie.”
WYJAŚNIENIE: Nie do końca. Czas jest Twój, ale sprzęt nadal należy do pracodawcy. Jeśli instalujesz gry, wchodzisz na niebezpieczne strony lub zużywasz zasoby firmy (prąd, transfer, zużycie podzespołów) wbrew woli pracodawcy, nadal naruszasz obowiązek dbałości o mienie zakładu pracy. To może być podstawa do kary porządkowej, a w skrajnych przypadkach – zwolnienia.
Komputer i Internet – najczęstsze pole minowe
To tutaj dochodzi do największej liczby naruszeń. Pracownicy często traktują służbowego laptopa jak swoją własność. Tymczasem instalowanie nielegalnego oprogramowania, „kopanie kryptowalut” (zdarzają się takie przypadki!) czy wchodzenie na strony pornograficzne to niemal gotowy przepis na ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.
Dlaczego? Bo stwarzasz zagrożenie dla bezpieczeństwa IT całej firmy. Jeśli przez Twoje prywatne surfowanie wyciekną dane klientów (RODO!) albo system zostanie zaszyfrowany przez hakerów, straty mogą iść w miliony. Wtedy dyscyplinarka to najmniejszy wymiar kary – w grę wchodzi też odpowiedzialność odszkodowawcza.
Pan Marek, informatyk, wykorzystywał firmowe serwery o dużej mocy obliczeniowej do „kopania” Bitcoinów po godzinach pracy. Firma zauważyła gigantyczny wzrost zużycia prądu i spowolnienie systemów. Sąd uznał to za kradzież energii i zasobów oraz działanie na szkodę pracodawcy. Dyscyplinarka została utrzymana w mocy, a pracodawca wygrał sprawę o odszkodowanie.
Samochód służbowy – wycieczka czy dojazd do pracy?
Z samochodem sprawa jest prostsza, bo łatwiej zmierzyć szkodę (paliwo, amortyzacja). Jeśli masz umowę o używanie auta do celów prywatnych (i płacisz ryczałt) – jesteś bezpieczny.
Jeśli jednak auto jest tylko „służbowe”, a Ty zabrałeś je bez zgody szefa na weekend w góry, jest to samowolne użycie mienia pracodawcy. Może to zostać potraktowane jako przywłaszczenie lub naruszenie obowiązku dbałości o mienie. W orzecznictwie uznaje się, że „wyjeżdżenie” paliwa na cele prywatne bez zgody firmy uzasadnia dyscyplinarkę.
Wielki Brat patrzy, czyli monitoring komputera
Skąd szef wie, że siedziałeś na Facebooku? Pracodawca ma prawo kontrolować Twoją pracę, w tym instalować oprogramowanie monitorujące aktywność w sieci. Musi Cię jednak o tym poinformować (zazwyczaj przy podpisywaniu umowy lub w regulaminie pracy).
Ale uwaga! Pracodawca nie może czytać treści Twoich prywatnych maili (nawet jeśli wysyłasz je ze służbowej skrzynki), bo naruszyłby tajemnicę korespondencji. Może jednak sprawdzić, że w godzinach pracy wysłałeś 50 maili do swojej cioci, zamiast do klientów. Sam fakt „marnowania czasu” jest wystarczającym dowodem w sądzie.
👀 Zobacz także: Jakie dowody z monitoringu może wykorzystać pracodawca w sądzie?
Jak się bronić, jeśli szef przesadza?
Jeśli dostałeś dyscyplinarkę za błahostkę (np. wydrukowanie jednej kartki), masz dużą szansę na wygraną w sądzie. Sąd zbada współmierność kary do przewinienia.
Twoją linią obrony może być:
- Brak szkody: „Moje działanie nie naraziło firmy na koszty”.
- Zwyczaj w firmie: „Wszyscy tak robią, a szef o tym wiedział i to tolerował”. Jeśli udowodnisz, że w firmie panowało ciche przyzwolenie na „prywatę”, nagłe zwolnienie tylko Ciebie może zostać uznane za dyskryminację lub nadużycie prawa.
- Incydentalność: „To zdarzyło się raz, w sytuacji awaryjnej”.
Pamiętaj jednak, że jeśli pracodawca utracił do Ciebie zaufanie (nawet jeśli dyscyplinarka jest za mocna), może zmienić tryb na wypowiedzenie umowy za wypowiedzeniem z powodu utraty zaufania.
- Jeśli wiesz, że będziesz musiał użyć sprzętu prywatnie (np. pilna sprawa w urzędzie online), wyślij maila do przełożonego z pytaniem: „Szefie, czy mogę skorzystać z komputera przez 10 minut w ważnej sprawie prywatnej?”. Zgoda szefa (nawet mailowa) to Twój „dupochron”, który wyłącza bezprawność działania.
👀 Zobacz także: Krok po kroku: Jak napisać odwołanie od dyscyplinarki?
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Teoretycznie tak, ale w praktyce żaden sąd nie uzna tego za „ciężkie naruszenie” uzasadniające dyscyplinarkę, ze względu na znikomą szkodliwość społeczną i groszową wartość szkody. To absurdalne, ale jeśli pracodawca jest złośliwy, może dać upomnienie.
Tak, jeśli robisz to publicznie i naruszasz dobre imię pracodawcy. Obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy dotyczy też Twojej aktywności w social mediach, nawet na prywatnym sprzęcie, jeśli identyfikujesz się jako pracownik firmy.
Jeśli to był wypadek przy pracy, odpowiadasz tylko do wysokości 3 pensji. Jeśli jednak zepsułeś go, używając do celów prywatnych (np. zalałeś kawą grając w gry), możesz odpowiadać do pełnej wysokości szkody, a dodatkowo grozi Ci zwolnienie.
Tak, jeśli wykaże, że koszty te przekroczyły abonament i wynikały z Twoich prywatnych połączeń. Musi jednak uzyskać Twoją pisemną zgodę na potrącenie, chyba że sprawa trafi do sądu.
Dostałeś dyscyplinarkę za „prywatę”, a uważasz, że kara jest zbyt surowa?
Nie pozwól, by jeden błąd zniszczył Twoje świadectwo pracy.
