Co musisz wiedzieć o zwalnianiu emeryta:
- Koniec ochrony: W momencie osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat kobiety, 65 lat mężczyźni) ochrona przed zwolnieniem z art. 39 Kodeksu pracy PRZESTAJE działać.
- Wiek to nie powód: Samo osiągnięcie wieku emerytalnego lub nabycie praw do emerytury NIE MOŻE być wyłączną przyczyną wypowiedzenia. To dyskryminacja.
- Odprawa emerytalna: Jeśli zwalniasz takiego pracownika (lub odchodzi sam), musisz wypłacić mu jednorazową odprawę emerytalną.
Spis treści:
Wyobraź sobie taką sytuację: Twój pracownik właśnie skończył 65 lat. Ma już prawo do emerytury, ale wciąż przychodzi do pracy. Ty jednak wolałbyś zatrudnić na to miejsce kogoś młodszego, z nową energią, albo po prostu likwidujesz to stanowisko. Siedzisz i zastanawiasz się: „Czy mogę mu wręczyć wypowiedzenie, czy on jest pod jakimś kloszem ochronnym?”.
To jedno z najczęstszych pytań, jakie słyszę w kancelarii. Wokół emerytów narosło mnóstwo mitów. Jedni boją się ich ruszyć, inni zwalniają ich „z automatu”, narażając się na zarzut dyskryminacji. Prawda leży pośrodku. Sprawdźmy, jak to zrobić zgodnie z prawem i szacunkiem.
Czy pracownik z uprawnieniami emerytalnymi jest chroniony?
To najważniejsza informacja tego artykułu: W momencie osiągnięcia wieku emerytalnego (i nabycia praw), pracownik TRACI szczególną ochronę przed zwolnieniem.
Brzmi zaskakująco? Już tłumaczę. Kodeks pracy w art. 39 wprowadza tzw. ochronę przedemerytalną. Zakazuje ona zwalniania pracownika, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do wieku emerytalnego. Ale uwaga – ten zakaz obowiązuje TYLKO DO DNIA osiągnięcia tego wieku.
Gdy pracownik zdmuchnie świeczki na torcie z okazji 60. (kobiety) lub 65. (mężczyźni) urodzin, staje się „zwykłym” pracownikiem. Możesz go zwolnić na ogólnych zasadach. Ale „ogólne zasady” oznaczają, że musisz mieć dobry powód.
Uwaga na pułapkę: „Zwalniam, bo masz emeryturę”
Skoro ochrona zniknęła, to czy możesz napisać w wypowiedzeniu: „Rozwiązuję umowę, ponieważ nabył Pan uprawnienia emerytalne”?
Absolutnie NIE. To najkrótsza droga do przegrania sprawy w sądzie i zapłacenia odszkodowania za dyskryminację ze względu na wiek. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał (uchwała z 2009 r., sygn. II PZP 13/08), że samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie może być wyłączną przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę.
⚠️ Uwaga – Dyskryminacja
Jeśli zwolnisz pracownika tylko dlatego, że „ma już z czego żyć” (emerytura), naruszasz zakaz dyskryminacji. Emerytura to prawo pracownika, a nie obowiązek. Nie możesz go „wypychać” na świadczenie z ZUS, jeśli on chce i może pracować dalej, a Ty nie masz do jego pracy zastrzeżeń.
Jak bezpiecznie sformułować powód rozstania z pracownikiem, który ma uprawnienia emerytalne?
Możesz zwolnić emeryta, jeśli masz ku temu obiektywny i rzeczywisty powód – taki sam, jak w przypadku 30-latka. Co to może być?
- Niewłaściwe wykonywanie obowiązków: Np. niska wydajność, błędy, brak realizacji celów (ale musisz to udowodnić!).
- Przyczyny organizacyjne: Np. likwidacja stanowiska pracy lub redukcja etatu.
- Utrata uprawnień: Np. kierowca traci badania lekarskie niezbędne do pracy.
- Długotrwałe nieobecności: Jeśli częste choroby dezorganizują pracę firmy.
✅ Praktyczna wskazówka adwokata
- Jeśli musisz przeprowadzić redukcję etatów i wybierasz pracownika do zwolnienia, fakt posiadania przez niego uprawnień emerytalnych MOŻE być jednym z kryteriów doboru (pomocniczym).
- Sądy dopuszczają argumentację: „Zwalniamy Pana Jana, a nie Pana Marka, bo Pan Jan ma zapewnione środki do życia (emeryturę), a Pan Marek utrzymuje rodzinę”. Ale to może być tylko „języczek u wagi” przy porównywalnych kompetencjach, a nie jedyny powód!
Pamiętaj, że każde uzasadnienie wypowiedzenia musi być prawdziwe i konkretne. Nie pisz „zmiana pokoleniowa”, bo to brzmi jak „dyskryminacja”.
Pieniądze na pożegnanie – odprawa emerytalna
Zwalniając pracownika, który przechodzi na emeryturę, musisz pamiętać o pieniądzach. Kodeks pracy nakłada na Ciebie obowiązek wypłaty odprawy emerytalnej.
Należy się ona pracownikowi, którego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę (czyli: traci pracę i zaczyna pobierać świadczenie). Wysokość to zazwyczaj równowartość 1-miesięcznego wynagrodzenia (o ile przepisy wewnętrzne nie przewidują więcej). Jest to świadczenie jednorazowe – jeśli pracownik raz je dostał, u kolejnego pracodawcy już go nie dostanie.
Co ciekawe, oprócz odprawy emerytalnej, pracownikowi może przysługiwać również odprawa pieniężna z ustawy o zwolnieniach grupowych (jeśli zwalniasz z przyczyn niedotyczących pracownika i zatrudniasz min. 20 osób). Tak, te dwie odprawy mogą się sumować!
👀 Zobacz także: Czy emeryta można zwolnić dyscyplinarnie?
FAQ – Najczęstsze pytania o zwalnianie emerytów
1. Czy mogę zmusić pracownika do przejścia na emeryturę?
Nie. Decyzja o złożeniu wniosku do ZUS należy wyłącznie do pracownika. Możesz go zachęcać (np. wyższą odprawą w ramach porozumienia stron), ale nie możesz go zmusić ani zwolnić za to, że nie chce przejść.
2. Czy wiek emerytalny skraca okres wypowiedzenia?
Nie. Obowiązują standardowe okresy (zazwyczaj 3 miesiące dla długoletnich pracowników). Możecie je skrócić tylko za obopólną zgodą (porozumienie stron).
3. Co jeśli pracownik jest w wieku emerytalnym, ale nie ma stażu do emerytury?
To trudna sytuacja. Jeśli nie nabył praw do emerytury (bo np. za krótko pracował w życiu), to nie korzysta już z ochrony przedemerytalnej (bo osiągnął wiek), ale też nie dostanie świadczenia z ZUS. Zwolnienie go jest możliwe na zasadach ogólnych, ale wymaga dużej wrażliwości społecznej (i mocnego uzasadnienia).
4. Czy emeryt może pracować na umowę o pracę?
Oczywiście. Pobieranie emerytury nie wyklucza pracy na etacie. Jedyny warunek: aby „uruchomić” wypłatę pierwszej emerytury, pracownik musi rozwiązać stosunek pracy (choćby na jeden dzień), a potem możecie go zatrudnić ponownie.
Planujesz zwolnienie pracownika z długim stażem i boisz się oskarżeń o dyskryminację?
Sprawdźmy, czy Twoje uzasadnienie obroni się w sądzie.
