- Wielkość firmy ma znaczenie: Odprawa z mocy ustawy należy się tylko wtedy, gdy Twój pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników.
- Przyczyna zwolnienia: Pieniądze należą się tylko, gdy wyłączny powód rozstania leży po stronie firmy (np. likwidacja stanowiska, cięcia kosztów).
- Porozumienie stron: Podpisując ugodę, też możesz dostać odprawę, ale musisz zadbać o odpowiednie zapisy w dokumencie!
Spis treści:
Czy pracownik, który traci pracę, może otrzymać równowartość półrocznej pensji, nie przepracowując ani jednego dnia więcej? Tak, to możliwe.
Wielu moich klientów przychodzi do kancelarii zrezygnowanych. Mówią: „Mecenasie, szef mnie zwalnia, bo tnie koszty. Trudno, szukam nowej pracy”. Wtedy pytam: „A co z odprawą?”. I zapada cisza. Często okazuje się, że pracodawcy „zapominają” poinformować o tym dodatku, a pracownicy myślą, że odprawy są zarezerwowane tylko dla górników lub wielkich korporacji przy zwolnieniach grupowych.
Dziś wyjaśnię Ci prostym językiem, kiedy szef musi wypłacić Ci dodatkową gotówkę na „do widzenia” i jak nie dać się podejść przy podpisywaniu papierów.
Odprawa a odszkodowanie – nie myl tych pojęć!
Zanim przejdziemy do konkretów, musimy uporządkować słownictwo. W prawie pracy te dwa pojęcia oznaczają zupełnie co innego, choć oba kończą się przelewem na Twoje konto.
- Odprawa pieniężna: To świadczenie „ekonomiczne”. Należy Ci się, bo tracisz źródło utrzymania nie ze swojej winy. To swego rodzaju rekompensata za to, że firma ma problemy lub zmienia strategię.
- Odszkodowanie: To kara dla pracodawcy za łamanie prawa. Należy Ci się, gdy szef zwolnił Cię bezprawnie (np. podał nieprawdziwą przyczynę albo wręczył dyscyplinarkę bez podstaw).
Czy można dostać oba te świadczenia? Tak! Wyobraź sobie sytuację: pracodawca zwalnia Cię rzekomo z powodu „likwidacji stanowiska” (więc należy się odprawa), ale w sądzie udowadniasz, że likwidacja była pozorna, a tak naprawdę chcieli się Ciebie pozbyć. Możesz wywalczyć odszkodowanie za bezprawne zwolnienie ORAZ odprawę.
Kiedy należy się odprawa? (Zasada 3 kroków)
Abyś mógł domagać się wypłaty, muszą zostać spełnione łącznie trzy warunki. Jeśli brakuje choć jednego – o odprawie z mocy ustawy możesz zapomnieć (chyba że masz ją wpisaną wprost w umowie o pracę).
Krok 1: Status pracownika
Musisz być zatrudniony na umowę o pracę. Zleceniobiorcy i osoby na B2B co do zasady odpraw nie dostają. Chyba że… Twoja umowa B2B to tak naprawdę ukryty etat i zdecydujesz się na walkę o ustalenie istnienia stosunku pracy.
Krok 2: Wielkość pracodawcy (liczba 20)
To jest ten „haczyk”, o którym mało kto mówi. Ustawa o zwolnieniach grupowych (która reguluje odprawy) dotyczy tylko firm zatrudniających co najmniej 20 pracowników. Jeśli Twój szef ma małą firmę i zatrudnia 19 osób – nie ma prawnego obowiązku płacenia odprawy, nawet jeśli likwiduje Twoje stanowisko.
Krok 3: Przyczyna „niedotycząca pracownika”
To kluczowy punkt. Do zwolnienia musi dojść z powodów leżących PO STRONIE FIRMY. Może to być:
- Likwidacja stanowiska pracy,
- Przyczyny ekonomiczne (brak zleceń, cięcia budżetowe),
- Reorganizacja działu,
- Upadłość lub likwidacja firmy.
Jeśli szef likwiduje Twoje stanowisko, ALE w wypowiedzeniu wpisze też, że „spóźniasz się do pracy” lub „nie realizujesz celów” – odprawa może przepaść. Przyczyna niedotycząca pracownika musi być wyłącznym powodem zwolnienia.
Ile wynosi odprawa pieniężna? Konkretne kwoty
Tutaj matematyka jest prosta i zależy wyłącznie od Twojego stażu pracy u TEGO konkretnego pracodawcy (staż ogólny z całego życia się nie liczy).
| Twój staż w firmie | Wysokość odprawy |
|---|---|
| Krócej niż 2 lata | 1-miesięczne wynagrodzenie |
| Od 2 do 8 lat | 2-miesięczne wynagrodzenie |
| Ponad 8 lat | 3-miesięczne wynagrodzenie |
Dobra wiadomość podatkowa! Od odprawy pieniężnej nie pobiera się składek ZUS. Oznacza to, że na rękę dostaniesz więcej niż przy zwykłej pensji (odchodzi tylko podatek dochodowy).
Zwolnienie indywidualne a grupowe – czy to ma znaczenie?
To jeden z największych mitów. Pracownicy myślą: „Nie ma zwolnień grupowych, zwalniają tylko mnie, więc odprawa mi się nie należy”.
Błąd! Odprawa należy się również przy tzw. zwolnieniu indywidualnym. Jeśli pracodawca (zatrudniający min. 20 osób) zwalnia TYLKO Ciebie, bo likwiduje Twoje stanowisko – odprawa Ci się należy. Nie musi zwalniać połowy załogi, żeby ustawa zadziałała.
👀 Zobacz także: Odprawa przy zwolnieniach grupowych – co musisz wiedzieć?
Pułapka „porozumienia stron” – jak nie stracić pieniędzy?
Pracodawcy często proponują: „Słuchaj, zlikwidujemy Twoje stanowisko, ale rozstańmy się za porozumieniem stron. Będzie milej, bez stresu, nie będziesz miał wypowiedzenia w papierach”.
Brzmi kusząco? Uważaj. Podpisując „suchy” papier o rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron, możesz niechcący zrzec się odprawy lub utrudnić sobie jej dochodzenie. Jeśli godzisz się na odejście, bo firma tego chce, zadbaj o treść dokumentu.
Pani Marta dostała propozycję: „podpisz porozumienie, bo likwidujemy dział”. Podpisała standardowy druk: „Strony zgodnie rozwiązują umowę…”. O odprawie ani słowa. Pracodawca pieniędzy nie wypłacił. Gdy Pani Marta przyszła do mnie, musieliśmy udowadniać w sądzie, że wyłączną inicjatywą i przyczyną była likwidacja działu. Wygraliśmy, ale o ile prościej by było, gdyby w porozumieniu dopisano jedno zdanie: „Strony oświadczają, że przyczyną rozwiązania umowy są zmiany organizacyjne po stronie pracodawcy”.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Co do zasady – nie. Ale jest wyjątek! Jeśli rozwiązujesz umowę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy (art. 55 KP), np. bo nie płaci Ci pensji, to przysługuje Ci odszkodowanie, które w pewnych warunkach może być łączone z odprawą. Sprawdź szczegóły tutaj: Rozwiązanie umowy przez pracownika z winy szefa.
Odprawa powinna wpłynąć na Twoje konto najpóźniej w ostatnim dniu trwania stosunku pracy (w dniu rozwiązania umowy).
Tak. Do stażu, od którego zależy wysokość odprawy (1, 2 czy 3 pensje), wlicza się wszystkie okresy nieprzerwanego zatrudnienia u tego samego pracodawcy (okres próbny, czas określony, czas nieokreślony).
Pracodawca zwalnia Cię „z przyczyn ekonomicznych”, ale nie chce wypłacić odprawy?
Nie odpuszczaj. To mogą być Twoje 3 dodatkowe pensje.
