- Zasada 4 lat: Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego.
- Wiek startowy: Obecnie ochrona zaczyna się po ukończeniu 56 lat (kobiety) i 61 lat (mężczyźni).
- To nie jest immunitet: Ochrona nie działa w przypadku zwolnienia dyscyplinarnego (z winy pracownika) oraz upadłości/likwidacji firmy.
Spis treści:
Święty Graal pracowników: Art. 39 Kodeksu pracy
W prawie pracy jest niewiele przepisów tak mocnych jak ten. Dla wielu pracowników zbliżających się do końca kariery zawodowej, wejście w „wiek ochronny” to moment oddechu. Koniec strachu przed redukcjami, koniec obaw, że „wymienią mnie na młodszy model”.
Art. 39 Kodeksu pracy mówi jasno: „Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku”.
Brzmi świetnie, prawda? W praktyce oznacza to zakaz składania wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. Jeśli szef spróbuje to zrobić, sąd pracy przywróci Cię do pracy niemal z automatu.
Kalkulator: Kiedy dokładnie zaczyna się Twoja ochrona?
Aby skorzystać z ochrony, musisz spełnić dwa warunki:
- Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę (zlecenia i B2B się nie liczą!).
- Osiągnięcie odpowiedniego wieku.
Powszechny wiek emerytalny w Polsce to obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Ochrona obejmuje 4 lata przed tymi datami. Matematyka wygląda więc następująco:
- Kobiety: Ochrona zaczyna się w dniu 56. urodzin.
- Mężczyźni: Ochrona zaczyna się w dniu 61. urodzin.
- Liczy się moment wręczenia wypowiedzenia! Jeśli szef wręczy Ci pismo dzień przed Twoimi 56. urodzinami – ochrona nie działa (bo w chwili składania oświadczenia woli nie byłaś jeszcze w wieku ochronnym). Jeśli jednak wręczy je w dniu urodzin – wypowiedzenie jest bezprawne.
Dziury w tarczy: Kiedy można zwolnić seniora?
Wielu pracowników myśli, że w wieku przedemerytalnym mogą robić, co chcą, a szef ma związane ręce. To bardzo niebezpieczny mit. Art. 39 KP chroni przed „zwykłym” wypowiedzeniem, ale nie jest immunitetem absolutnym.
Ochrona NIE DZIAŁA w następujących przypadkach:
- Dyscyplinarka (Art. 52 KP): Wiek nie usprawiedliwia kradzieży, picia alkoholu w pracy czy niestawiania się w biurze. Jeśli ciężko naruszysz obowiązki, możesz zostać zwolniony w trybie natychmiastowym, nawet dzień przed emeryturą.
- Upadłość lub likwidacja pracodawcy: Gdy firma tonie (bankrutuje) lub jest zamykana, wszyscy tracą pracę. Ochrona przedemerytalna, ciążowa czy związkowa – w obliczu likwidacji firmy żadna z nich nie obowiązuje.
- Renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy: Jeśli uzyskasz prawo do takiej renty, ochrona może zostać uchylona (Art. 40 KP).
👀 Zobacz także: Kiedy pracodawca może zastosować „opcję atomową”, czyli dyscyplinarkę?
Czy można obniżyć pensję chronionemu pracownikowi?
Co do zasady – nie. Art. 39 KP chroni też przed tzw. wypowiedzeniem zmieniającym (czyli np. obniżeniem pensji lub degradacją stanowiska).
ALE… istnieje ważny wyjątek. Zgodnie z ustawą o zwolnieniach grupowych (która stosuje się też do zwolnień indywidualnych w dużych firmach), pracodawca MOŻE wypowiedzieć warunki pracy i płacy pracownikowi w wieku przedemerytalnym, jeśli jest to konieczne z przyczyn niedotyczących pracowników (np. reorganizacja, trudna sytuacja finansowa).
W takiej sytuacji:
- Pracodawca obniża Ci pensję.
- Jeśli nowa pensja jest niższa, należy Ci się dodatek wyrównawczy do końca okresu ochronnego.
- Firma płaci mniej, ale Ty dostajesz tyle samo (dzięki dodatkowi).
Co z umowami na czas określony? Pułapka terminów
To jest haczyk, na którym łapie się wielu moich klientów. Ochrona przedemerytalna chroni przed wypowiedzeniem umowy, ale nie zmusza pracodawcy do jej przedłużenia.
Pan Józef ma 63 lata. Brakuje mu 2 lat do emerytury. Jest zatrudniony na umowę na czas określony, która kończy się za miesiąc. Pan Józef myśli: „Jestem chroniony, muszą mi przedłużyć umowę do emerytury!”. Niestety nie. Umowa rozwiąże się z upływem terminu, na który była zawarta. Art. 39 KP tu nie zadziała, bo pracodawca nie składa wypowiedzenia – umowa po prostu wygasa.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Jesteś bezpieczny. Przepisy przejściowe gwarantują, że jeśli raz wpadłeś w okres ochronny (na starych zasadach), to ochrona trwa do osiągnięcia nowego wieku emerytalnego, nawet jeśli potrwa to dłużej niż 4 lata.
Tak, jeśli pracujesz w zawodzie, który uprawnia do obniżonego wieku emerytalnego (np. górnik), to Twoja ochrona 4-letnia liczy się od tego niższego wieku.
Art. 39 KP chroni „przed” emeryturą. Gdy osiągniesz wiek emerytalny, ochrona z art. 39 wygasa. Pracodawca może Cię zwolnić, ALE uwaga: samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie może być wyłączną przyczyną wypowiedzenia (byłaby to dyskryminacja). Szef musi podać inny, konkretny powód.
Tak! Ustawa o zwolnieniach grupowych zabrania wypowiadania umów pracownikom w wieku przedemerytalnym. W takim przypadku pracodawca może jedynie wypowiedzieć warunki pracy i płacy (zmienić stanowisko/pensję), ale nie może Cię wyrzucić.
Oczywiście. Ochrona to zakaz jednostronnego działania pracodawcy. Jeśli Ty chcesz odejść lub dogadacie się z szefem (np. w zamian za wysoką odprawę), możecie podpisać porozumienie stron w każdej chwili.
Zostałeś zwolniony tuż przed emeryturą? To może być bezprawne.
Pomogę Ci walczyć o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas procesu.
