Kluczowe kwestie do zapamiętania:
- Prawo powszechne: Odprawa emerytalna należy się każdemu pracownikowi zatrudnionemu na umowę o pracę, bez względu na wielkość firmy.
- Związek z emeryturą: Warunkiem jest rozwiązanie stosunku pracy w bezpośrednim związku z przejściem na emeryturę lub rentę.
- Tylko raz w życiu: Odprawę emerytalną można otrzymać tylko raz. Jeśli dostałeś ją u poprzedniego pracodawcy, nowy już nie musi jej płacić.
Spis treści:
Podstawa prawna: Art. 92¹ Kodeksu pracy
Odprawa emerytalna to świadczenie pieniężne, które ma ułatwić pracownikowi przejście z okresu aktywności zawodowej do okresu spoczynku. Reguluje ją art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy, który stanowi, że pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na te świadczenia, przysługuje odprawa.
3 warunki, które musisz spełnić, by dostać pieniądze
Aby skutecznie ubiegać się o odprawę, muszą zostać spełnione trzy przesłanki:
- Spełnienie warunków do emerytury/renty: Musisz osiągnąć wiek emerytalny (60 lat dla kobiet, 65 dla mężczyzn) lub posiadać orzeczenie o niezdolności do pracy.
- Rozwiązanie stosunku pracy: Umowa musi zostać rozwiązana (za wypowiedzeniem, za porozumieniem stron lub wygasnąć).
- Związek przyczynowy: Rozwiązanie umowy musi nastąpić w związku z przejściem na emeryturę. Nie musi to być związek czasowy (tego samego dnia), ale powodem odejścia musi być chęć pobierania świadczenia z ZUS.
Ile wynosi odprawa? (Minimum ustawowe vs Karty Nauczyciela)
Zgodnie z Kodeksem pracy, odprawa emerytalna przysługuje w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika.
Jednak wiele grup zawodowych lub konkretnych firm oferuje znacznie więcej:
- Nauczyciele: Zgodnie z Kartą Nauczyciela mogą otrzymać od 2 do nawet 6-miesięcznych pensji (zależnie od stażu).
- Urzędnicy państwowi: Często otrzymują wielokrotność pensji zależną od lat pracy w budżetówce.
- Sektor prywatny: Regulaminy wynagradzania w dużych korporacjach często przewidują odprawy w wysokości np. 3-miesięcznych zarobków po 10 latach pracy w firmie.
✅ Jak liczyć wysokość?
Odprawę emerytalną liczy się tak samo jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy. Bierze się pod uwagę podstawę pensji oraz średnią z premii i dodatków z ostatnich miesięcy.
Czy tryb zwolnienia ma znaczenie? (Wypowiedzenie vs Dyscyplinarka)
To kontrowersyjny temat. Czy jeśli szef zwolni Cię dyscyplinarnie (art. 52 KP) tuż przed emeryturą, to tracisz odprawę?
Sąd Najwyższy w większości wyroków stoi na stanowisku, że ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych (dyscyplinarka) pozbawia prawa do odprawy emerytalnej. Dlaczego? Ponieważ w takim przypadku stosunek pracy ustaje z powodu winy pracownika, a nie „w związku z przejściem na emeryturę”.
Jeśli jednak rozwiązujesz umowę za porozumieniem stron lub to Ty składasz wypowiedzenie – prawo do odprawy jest w pełni zachowane.
Podatki i składki: Ile dostaniesz „na rękę”?
Odprawa emerytalna jest traktowana przez fiskusa bardzo preferencyjnie:
- ZUS: Odprawa emerytalna jest całkowicie zwolniona ze składek ZUS (emerytalnych, rentowych, zdrowotnych).
- Podatek dochodowy (PIT): Niestety, od odprawy trzeba zapłacić podatek dochodowy (według Twojego progu podatkowego, zazwyczaj 12% lub 32%).
Oznacza to, że kwota „na rękę” będzie wyższa niż Twoja zwykła pensja netto, ponieważ nie zostanie odliczona składka zdrowotna ani społeczne.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy po otrzymaniu odprawy mogę dalej pracować?
Tak, ale musisz najpierw rozwiązać stosunek pracy, odebrać odprawę i świadectwo, a następnie możesz podpisać nową umowę (nawet z tym samym pracodawcą). Jeśli nie przerwiesz zatrudnienia choćby na jeden dzień, nie „przechodzisz na emeryturę” w sensie prawnym i odprawa Ci się jeszcze nie należy.
Czy dostanę odprawę, jeśli pracuję na pół etatu?
Tak. Wymiar etatu nie ma znaczenia. Otrzymasz odprawę w wysokości Twojego miesięcznego wynagrodzenia proporcjonalnego do etatu.
Co jeśli pracodawca nie chce zapłacić?
Roszczenie o wypłatę odprawy przedawnia się po 3 latach. Jeśli szef zwleka, wyślij przedsądowe wezwanie do zapłaty, a następnie złóż pozew do sądu pracy. Sprawy o odprawę są zazwyczaj proste do wygrania.
Czy praca na B2B lub zlecenie daje prawo do odprawy?
Nie. Odprawa emerytalna to przywilej wyłącznie dla osób zatrudnionych na umowę o pracę (Kodeks pracy). Na umowach cywilnoprawnych odprawa należy się tylko, jeśli została wyraźnie wpisana do kontraktu.
Przechodzisz na emeryturę i potrzebujesz wzoru wniosku o wypłatę odprawy?
Przygotuję dla Ciebie komplet dokumentów, abyś otrzymał pieniądze bez zwłoki.
