- Święta trójca ochrony: Urlop, L4 i ciąża to najczęstsze sytuacje, w których pracodawca nie może złożyć wypowiedzenia.
- Liczy się moment: Ochrona działa w chwili doręczenia pisma. Jeśli zachorujesz godzinę po otrzymaniu wypowiedzenia – jest już za późno.
- Wyjątek totalny: Ogłoszenie upadłości lub likwidacji firmy znosi wszelkie ochrony. Wtedy pracę tracą wszyscy, nawet kobiety w ciąży.
Spis treści:
Parasol ochronny – kiedy szef ma związane ręce?
Prawo pracy to gra sił. Pracodawca zazwyczaj ma przewagę, ale Kodeks pracy wyznacza strefy „zakazane”, w których pracownik jest nietykalny. Nazywamy to okresami ochronnymi.
Jeśli pracodawca wręczy Ci wypowiedzenie w takim okresie, jest ono wadliwe prawnie. Nie oznacza to, że jest nieważne „z automatu” (musisz iść do sądu!), ale oznacza, że wygraną masz w kieszeni. Sąd przywróci Cię do pracy lub każe wypłacić odszkodowanie.
Urlop i choroba (L4) – klasyczna tarcza (Art. 41 KP)
To najczęściej stosowany przepis. Art. 41 Kodeksu pracy mówi: „Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy”.
Oznacza to zakaz zwolnienia, gdy:
- Jesteś na urlopie wypoczynkowym (nawet jednodniowym „na żądanie”).
- Jesteś na zwolnieniu lekarskim (L4).
- Opiekujesz się chorym dzieckiem.
- Jesteś na kwarantannie.
Kluczowy jest moment doręczenia. Jeśli listonosz przyniesie wypowiedzenie, gdy Ty leżysz w łóżku z gorączką – wypowiedzenie jest bezskuteczne (jeśli się odwołasz). Ale uwaga: jeśli szef wręczy Ci pismo w biurze o 10:00, a Ty pójdziesz do lekarza o 12:00 – ochrona nie działa! Liczy się chwila złożenia oświadczenia woli.
Ciąża i macierzyństwo – ochrona absolutna
Kobiety w ciąży oraz pracownicy na urlopach macierzyńskich, rodzicielskich i ojcowskich są pod specjalnym nadzorem prawa. Tutaj ochrona jest najsilniejsza.
Pracodawca nie może nawet złożyć wypowiedzenia, ani – co ważne – rozwiązać umowy w tym okresie. Jeśli wręczył Ci wypowiedzenie miesiąc temu, a Ty dziś zaszłaś w ciążę (i okres wypowiedzenia jeszcze biegnie) – wypowiedzenie staje się nieważne! Musisz tylko przynieść zaświadczenie lekarskie.
„Dostałam wypowiedzenie, a tydzień później dowiedziałam się, że jestem w 6. tygodniu ciąży. Szef mówi, że klamka zapadła.”
WYJAŚNIENIE: Błąd! Stan ciąży to fakt biologiczny. Jeśli w dniu wręczenia wypowiedzenia byłaś w ciąży (nawet o tym nie wiedząc), jesteś chroniona. Przedstawiasz zaświadczenie i pracodawca MUSI cofnąć wypowiedzenie. Jeśli tego nie zrobi – sąd go zmusi.
Ostatnia prosta: Ochrona przedemerytalna
Pracownicy, którym brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet, 65 dla mężczyzn), są chronieni na mocy art. 39 KP. Pracodawca nie może im wypowiedzieć umowy.
Więcej o tym specyficznym rodzaju ochrony pisałem w oddzielnym artykule: Ochrona przedemerytalna – fakty i mity.
Związkowcy – trudny cel dla pracodawcy
Osoby imiennie wskazane uchwałą zarządu zakładowej organizacji związkowej są chronione przed zwolnieniem. Aby zwolnić chronionego związkowca, pracodawca musi uzyskać zgodę zarządu związku. W praktyce – zgoda ta jest prawie niemożliwa do uzyskania. Zwolnienie bez zgody to pewna przegrana w sądzie i automatyczne przywrócenie do pracy z pełnym wynagrodzeniem za czas procesu.
Kiedy tarcza pęka? (Dyscyplinarka i Upadłość)
Czy „nietykalność” jest absolutna? Niestety nie. Są dwie sytuacje, w których żaden parasol (nawet ciąża czy L4) Cię nie uratuje:
- Upadłość lub likwidacja pracodawcy: Gdy firma przestaje istnieć, znikają miejsca pracy. Wtedy można zwolnić każdego.
- Dyscyplinarka (Art. 52 KP): Jeśli ciężko naruszysz obowiązki (kradzież, picie alkoholu, porzucenie pracy), możesz zostać zwolniony w trybie natychmiastowym, nawet będąc na L4 czy urlopie.
Wyjątek: Kobiety w ciąży i związkowcy – tu pracodawca nadal potrzebuje zgody związków zawodowych na dyscyplinarkę.
- Jeśli pracodawca wyśle wypowiedzenie pocztą, a Ty wiesz, że zaraz pójdziesz na L4 (bo np. źle się czujesz) – nie odbieraj awizo od razu. Ochrona działa od momentu pójścia na zwolnienie. Jeśli odbierzesz list PO wizycie u lekarza (będąc już na L4), a data zwolnienia lekarskiego pokryje się z datą odbioru lub będzie wcześniejsza – jesteś chroniony.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Tak. Art. 41 KP dotyczy wszystkich rodzajów umów o pracę. Jednak umowa na okres próbny rozwiąże się z upływem terminu, na jaki została zawarta, nawet jeśli nadal będziesz chorować.
Nie. Urlop bezpłatny to również „usprawiedliwiona nieobecność”. Pracownik jest wtedy chroniony przed wypowiedzeniem (chyba że ogłoszono upadłość firmy).
Odmowa przyjęcia nic nie daje, jeśli byłeś obecny w pracy i zdrowy. Wypowiedzenie jest skuteczne w momencie, gdy mogłeś się z nim zapoznać. Ucieczka na L4 „5 minut później” już nie pomoże.
Co do zasady – też nie (stosuje się te same zakazy co przy definitywnym zwolnieniu). Wyjątkiem są zwolnienia grupowe, gdzie można zmienić warunki (np. obniżyć pensję) nawet osobom chronionym.
Zostałeś zwolniony w czasie choroby, urlopu lub ciąży?
To ewidentne naruszenie prawa. Pomogę Ci odzyskać pracę lub uzyskać odszkodowanie.
