Kluczowe kwestie do zapamiętania:
- Wiek to nie powód: Samo osiągnięcie wieku emerytalnego (60/65 lat) nie może być wyłączną przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę. Byłaby to dyskryminacja.
- Koniec ochrony: Z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego kończy się 4-letnia ochrona przedemerytalna (art. 39 KP). Można Cię zwolnić, ale z innej przyczyny.
- Pieniądze na start: Jeśli odchodzisz na emeryturę (nawet z wypowiedzenia szefa), należy Ci się odprawa emerytalna (minimum 1 pensja).
Spis treści:
Tort urodzinowy i wypowiedzenie – czy to legalne?
Wielu pracowników żyje w lęku przed „magiczną datą” – 60. urodzinami (kobiety) lub 65. urodzinami (mężczyźni). Boją się, że w dniu nabycia praw emerytalnych pracodawca przyjdzie z kwiatami, podziękowaniem za lata pracy i… wypowiedzeniem umowy, sugerując, że „czas odpocząć”.
Czy pracodawca może Cię „wysłać na emeryturę” wbrew Twojej woli? Co do zasady – nie. Przejście na emeryturę jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem pracownika. Jednak sytuacja prawna seniora jest skomplikowana: z jednej strony traci on ochronę przedemerytalną, z drugiej – zyskuje ochronę przed dyskryminacją.
Czy sam wiek emerytalny uzasadnia zwolnienie? (Wyrok SN)
Przez lata sądy różnie na to patrzyły, ale ostatecznie Sąd Najwyższy (uchwała z 21 stycznia 2009 r., II PZP 13/08) uciął spekulacje.
Stanowisko jest jasne: Samo osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury NIE MOŻE stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę.
Oznacza to, że jeśli w Twoim wypowiedzeniu jako przyczynę wpisano tylko: „osiągnięcie wieku emerytalnego” lub „nabycie praw do emerytury” – masz wygraną w kieszeni. Takie działanie jest traktowane jako dyskryminacja ze względu na wiek. Możesz żądać przywrócenia do pracy lub odszkodowania.
⚠️ Uwaga – „Odmładzanie zespołu”
Pracodawcy często próbują ukryć prawdziwy powód, pisząc o „potrzebie odmłodzenia kadry” lub „zmianie pokoleniowej”. To również są przyczyny dyskryminujące! Jeśli Twoja praca jest oceniana dobrze, a jedynym „problemem” jest Twój pesel, sąd stanie po Twojej stronie.
Koniec tarczy: Co się dzieje po 60/65 roku życia?
Musisz jednak wiedzieć, że z dniem osiągnięcia wieku emerytalnego kończy się Twoja ochrona przedemerytalna (wynikająca z art. 39 Kodeksu pracy). Ochrona ta działała przez 4 lata PRZED emeryturą. Gdy już masz prawo do świadczenia, „parasol” się składa.
Co to oznacza w praktyce? Pracodawca MOŻE Cię zwolnić, ale musi podać inną, rzeczywistą i konkretną przyczynę, niezwiązaną z wiekiem. Przykłady legalnych powodów:
- Likwidacja Twojego stanowiska pracy.
- Utrata uprawnień koniecznych do pracy (np. badania lekarskie).
- Nienależyte wykonywanie obowiązków (jeśli faktycznie pracujesz gorzej lub wolniej niż inni).
- Częste i długotrwałe absencje chorobowe (dezorganizujące pracę).
Jeśli więc pracodawca wskaże, że zwalnia Cię z powodu „likwidacji etatu”, a Ty masz 66 lat – zwolnienie będzie prawdopodobnie skuteczne (o ile likwidacja nie jest fikcyjna).
Chcę emeryturę, ale chcę też pracować. Jak to pogodzić?
Aby ZUS zaczął wypłacać Ci emeryturę, musisz rozwiązać stosunek pracy. To wymóg formalny. Nie możesz pracować na tym samym etacie i jednocześnie pobierać świadczenia (chyba że osiągniesz przychód, ale zasada „rozwiązania” jest kluczowa na start).
Standardowa procedura wygląda tak:
- Składasz wniosek o rozwiązanie umowy za porozumieniem stron (lub wypowiedzenie) w związku z przejście na emeryturę.
- Otrzymujesz świadectwo pracy.
- Idziesz z nim do ZUS -> ZUS przyznaje wypłatę emerytury.
- Następnego dnia… podpisujesz nową umowę z tym samym (lub innym) pracodawcą.
Pracodawca nie ma obowiązku zatrudnić Cię ponownie, ale często to robi, bo zależy mu na doświadczonym pracowniku, a Ty zyskujesz podwójne źródło dochodu (pensja + emerytura).
👀 Zobacz także: Jak bezpiecznie rozwiązać umowę, by przejść na emeryturę i wrócić do pracy?
Odprawa emerytalna – Twój bonus na pożegnanie
Zgodnie z art. 92(1) Kodeksu pracy, pracownikowi spełniającemu warunki do renty lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na to świadczenie, przysługuje odprawa pieniężna.
Wysokość: Minimum 1-miesięczne wynagrodzenie.
Wielu pracodawców (w regulaminach wynagradzania) przewiduje wyższe stawki (np. 3 lub 6 pensji za staż pracy). Sprawdź to koniecznie!
Co ważne: Odprawa należy się niezależnie od tego, kto rozwiązał umowę (Ty, pracodawca, czy porozumienie stron). Ważne, by był to „związek z przejściem na emeryturę” (czyli po zwolnieniu nie szukasz nowej pracy, tylko idziesz do ZUS).
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy emeryt ma krótszy okres wypowiedzenia?
Nie. Okres wypowiedzenia zależy wyłącznie od stażu pracy u danego pracodawcy (2 tygodnie, 1 miesiąc lub 3 miesiące). Fakt bycia emerytem nie skraca tego czasu.
Czy można zwolnić emeryta dyscyplinarnie?
Tak. Wiek nie chroni przed art. 52 KP. Jeśli pracownik-emeryt ukradnie mienie firmy lub przyjdzie do pracy pod wpływem alkoholu, może zostać zwolniony w trybie natychmiastowym bez prawa do odprawy.
Co jeśli pracodawca zmusza mnie do emerytury?
To niedopuszczalne. Presja psychiczna, by „ustąpić miejsca młodszym”, może być uznana za mobbing lub dyskryminację ze względu na wiek. Masz prawo pracować tak długo, jak chcesz i pozwalają na to Twoje siły.
Czy odprawa emerytalna jest opodatkowana?
Tak, odprawa emerytalna (w przeciwieństwie do odszkodowań) jest traktowana jako przychód ze stosunku pracy i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym (PIT), ale jest zwolniona ze składek ZUS.
Ile razy można dostać odprawę emerytalną?
Tylko raz w życiu. Jeśli weźmiesz odprawę, przejdziesz na emeryturę, potem zatrudnisz się ponownie i znowu zwolnisz – druga odprawa już Ci nie przysługuje.
Dostałeś wypowiedzenie tylko dlatego, że osiągnąłeś wiek emerytalny?
To dyskryminacja. Pomogę Ci uzyskać odszkodowanie lub przywrócenie do pracy.
