Konsekwencje „lewego” chorowania:
- Utrata pieniędzy: Wykorzystywanie L4 niezgodnie z celem skutkuje utratą prawa do zasiłku chorobowego za CAŁY okres zwolnienia (nie tylko za dni, w których pracownik „narozrabiał”).
- Dyscyplinarka: Jeśli oszustwo jest ewidentne (np. praca zarobkowa u konkurencji), pracodawca może rozwiązać umowę w trybie natychmiastowym z winy pracownika.
- Kod „2” to nie wakacje: Adnotacja lekarza „chory może chodzić” pozwala na wyjście do apteki czy sklepu po jedzenie, a nie na remont mieszkania czy wyjazd na Majorkę.
Spis treści:
Pracownik dzwoni, że „kręgosłup odmówił mu posłuszeństwa” i bierze dwa tygodnie zwolnienia. Współczujesz, organizujesz zastępstwo, a trzy dni później widzisz na Facebooku zdjęcia tego samego pracownika, który z uśmiechem kładzie panele w salonie lub bawi się na weselu szwagra. Poczucie niesprawiedliwości miesza się ze złością.
Jako pracodawca nie jesteś bezbronny. Zwolnienie lekarskie to nie dodatkowy urlop na koszt firmy i ZUS-u. Prawo precyzyjnie określa, co wolno, a czego nie wolno robić na L4. Jeśli pracownik łamie te zasady, możesz nie tylko wstrzymać wypłatę pieniędzy, ale też wręczyć mu „wilczy bilet”. Zobaczmy, gdzie leży granica między rekonwalescencją a oszustwem.
Co to znaczy „niezgodnie z celem”?
Podstawowym celem zwolnienia lekarskiego jest odzyskanie zdolności do pracy. Każda czynność, która ten proces opóźnia, utrudnia lub mu zaprzecza, jest wykorzystywaniem zwolnienia niezgodnie z celem.
Orzecznictwo sądowe wyróżnia dwie główne grupy naruszeń:
- Podejmowanie pracy zarobkowej: Każda praca (dla innego szefa, na zlecenie, a nawet „na czarno”) powoduje automatyczną utratę zasiłku. Tu nie ma „okoliczności łagodzących”.
- Działania utrudniające wyzdrowienie: Np. nadmierny wysiłek fizyczny przy chorym sercu, imprezowanie przy grypie, czy wyjazd na wakacje zamiast leżenia w łóżku.
Pułapka: „Chory może chodzić” (Kod 2)
To najczęstsza linia obrony nieuczciwych pracowników: „Przecież lekarz wpisał dwójkę, więc mogę robić, co chcę!”. To mit, który w sądzie upada w 5 minut.
🚫 MIT: Kod „2” pozwala na wszystko
„Skoro mogę chodzić, to mogę pojechać na działkę skosić trawę.”
WYJAŚNIENIE: Nieprawda. Kod „2” oznacza jedynie, że chory nie musi leżeć plackiem. Może wyjść do toalety, pojechać na rehabilitację, do apteki albo po zakupy spożywcze (jeśli mieszka sam). Nie jest to zgoda na aktywność rekreacyjną, towarzyską czy remontową.
Remont, wakacje, ślub – co wolno?
Ocena zawsze zależy od rodzaju choroby. To, co jest dozwolone przy depresji, może być zakazane przy zapaleniu płuc.
- Remont: Prawie zawsze ZAKAZANY. Nawet jeśli pracownik ma zwolnienie od psychiatry („na stres”), wdychanie farb i wysiłek fizyczny nie są uznawane za terapię.
- Wyjazd na wakacje: Zazwyczaj ZAKAZANY. Jeśli pracownik w czasie L4 jedzie na wcześniej opłaconą wycieczkę do Egiptu, to znaczy, że albo jest zdrowy, albo ryzykuje pogorszenie stanu zdrowia. Wyjątek: wyjazd do sanatorium lub miejsca o lepszym klimacie, zalecony wyraźnie przez lekarza.
- Ślub/Wesele: Jeśli pracownik ma zwolnienie „leżące”, obecność na weselu to rażące naruszenie.
- Spacer: DOZWOLONY, jeśli lekarz zalecił ruch (np. przy schorzeniach kręgosłupa czy problemach psychicznych).
Jak udowodnić oszustwo? Kontrola pracodawcy
Pracodawca, który zgłasza do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 osób, ma prawo sam przeprowadzać kontrole. Mniejsze firmy muszą prosić o pomoc ZUS.
Jak przeprowadzić kontrolę legalnie?
- Upoważniony pracownik (np. kadrowa) udaje się pod adres wskazany na zwolnieniu.
- Jeśli pracownika nie ma w domu – musi wyjaśnić przyczynę nieobecności (np. wizyta u lekarza – powinien mieć potwierdzenie).
- Jeśli pracownik jest, ale np. maluje płot – sporządzasz protokół z kontroli. Opisujesz w nim dokładnie, co robił pracownik.
🧩 Historia Pana Tomasza (Remont na L4)
Pan Tomasz wziął L4 na rwę kulszową (kod „chory może chodzić”). Przełożony, podejrzewając oszustwo, odwiedził go w domu. Zastał pracownika noszącego worki z cementem. Sporządzono protokół. Efekt?
1. Utrata zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia (ZUS odmówił wypłaty).
2. Zwolnienie dyscyplinarne za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych (symulowanie choroby/działanie na szkodę firmy). Sąd Pracy podtrzymał decyzję pracodawcy.
Dyscyplinarka czy tylko brak zasiłku?
Masz dwie ścieżki karania, które możesz stosować łącznie:
1. Sankcja finansowa (Art. 68 ustawy zasiłkowej):
Pracownik traci prawo do zasiłku za CAŁY okres zwolnienia, w trakcie którego choćby jeden dzień wykorzystał niezgodnie z celem. Jeśli L4 było na 30 dni, a „przyłapałeś” go 15. dnia – traci pieniądze za pełne 30 dni.
2. Sankcja pracownicza (Art. 52 Kodeksu pracy):
Możesz rozwiązać umowę bez wypowiedzenia. Sądy uznają, że nadużywanie L4 to naruszenie obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy i lojalności. Jest to podstawa do „dyscyplinarki”.
✅ Praktyczna wskazówka adwokata
- Nie opieraj się na plotkach. Jeśli chcesz zwolnić pracownika lub odebrać mu zasiłek, musisz mieć dowód (protokół kontroli, zdjęcia, zeznania świadków, wpis z CEIDG o działalności).
- Zdjęcia z mediów społecznościowych SĄ dowodem w sądzie, ale pracownik może próbować twierdzić, że to „stare fotki”. Warto zweryfikować datę publikacji/wykonania.
👀 Zobacz także: Czy można zwolnić pracownika będącego na L4? (Ochrona a rzeczywistość)
FAQ – Najczęstsze pytania
1. Czy mogę zwolnić pracownika, który na L4 poszedł do drugiej pracy?
Tak, i to natychmiastowo. Wykonywanie pracy zarobkowej (nawet jeśli to tylko „klikanie w komputer” w domu) podczas L4 to automatyczna przesłanka do utraty zasiłku i bardzo mocny argument za dyscyplinarką.
2. Czy pracownik musi otworzyć drzwi podczas kontroli?
Nie ma obowiązku wpuszczania kontrolera do mieszkania, ale nieobecność lub odmowa wyjaśnienia sytuacji może być podstawą do wstrzymania wypłaty zasiłku do czasu wyjaśnienia sprawy.
3. Co jeśli lekarz zalecił „aktywność fizyczną”?
Wtedy spacer czy lekka gimnastyka są OK. Ale remont mieszkania czy praca w polu to nie jest „aktywność terapeutyczna”. W spornych przypadkach (np. czy wyjazd w góry pomaga na depresję) decyduje opinia biegłego lekarza.
4. Czy mogę cofnąć wypowiedzenie, jeśli pracownik się wytłumaczy?
Jednostronnie nie. Wymagana jest zgoda pracownika. Dlatego z decyzją o dyscyplinarce warto poczekać na wyjaśnienia pracownika po jego powrocie (lub po przeprowadzeniu kontroli).
Masz dowody, że Twój pracownik symuluje chorobę?
Nie płać za jego „wakacje”. Skonsultuj, jak legalnie wstrzymać zasiłek.
